‘Dat verliefdheid letterlijk verslavend kan zijn, was een eyeopener voor me’

Vier jaar geleden bracht Marian Mudder (bekend als actrice van o.a. Baantjer, maar tegenwoordig vooral therapeut en auteur) een boek uit over angst, zelfliefde en acceptatie. Een boek over de liefde leek haar een logisch vervolg. “Ik heb een heel ingewikkeld liefdesleven achter de rug en snap nu behoorlijk goed waarom. Ik heb dus veel te vertellen over problemen in de liefde en wat daar zoal achter zit.”

Verslaafd aan relaties

Mudder was niet zo goed in de liefde, schrijft ze in haar boek. Toch was ze nooit single. “Ik was als het ware verslaafd aan relaties. Voor mij was het een eyeopener toen ik dieper in het biochemische aspect daarvan dook. Ik was bijvoorbeeld een expert in knipperlichtrelaties.” 

“Dat is heel goed te verklaren aan de hand van de stofjes die in je hersenen vrijkomen bij zo’n dynamiek. Als de ander afstand neemt, maak je cortisol aan, het stresshormoon. Zoekt diegene weer toenadering, dan maak je het knuffelhormoon oxytocine en het gelukshormoon serotonine aan. Dat zijn serieus verslavende stofjes. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat verliefdheid in de hersenen daadwerkelijk vergelijkbare effecten teweeg kan brengen als harddrugs.”

Maar niet bij iedereen leidt dat tot problemen in de liefde. Dat dat bij haar wel het geval was, is voor een groot deel terug te voeren op haar jeugd, weet Mudder nu. “De oorsprong is dat ik onveilig gehecht ben. Mijn ouders waren emotioneel afwezig, niet in staat tot het uiten van fysieke of emotionele genegenheid. Dat vormt je voor de rest van je leven.” 

Aanpassen aan de situatie

“Ik heb nooit nare dingen meegemaakt in mijn jeugd, mijn ouders hebben nooit lelijk tegen me gedaan, maar wanneer een ouder er emotioneel niet voor een kind is, is dat óók onveilig. Een kind gaat zich dan aanpassen aan de situatie om die veilig te maken voor zichzelf. Zo ontwikkel je een scala aan copingmechanismes (manieren waarop je met stress, problemen of moeilijke gevoelens omgaat, red.) die je met name kunnen opbreken in je latere liefdesleven.”

Een veelvoorkomend mechanisme is bijvoorbeeld pleasegedrag. “Ik was ook een enorme pleaser in relaties. Een ander copingmechanisme dat bij mij speelde, was ontkenning van behoeftes. Ik heb er lang over gedaan om daarachter te komen, want het is een lastige om bij jezelf te zien.” 

“Het komt erop neer dat ik mijn behoefte aan geborgenheid en veiligheid ontkende, omdat die er niet waren. Je leert met weinig te leven, en daar word je niet per se gelukkig van – niet in de liefde, althans.”

Mudder heeft lang in de onbewuste overtuiging geleefd dat ze geen liefde waard was, zegt ze. “Ik had een heel laag zelfbeeld. Ik weet nu dat dat ook een copingmechanisme is: zelfafwijzing. Dat was wat me met name opbrak in de liefde. Als je een laag zelfbeeld hebt, is een gezonde relatie heel lastig. Je bent dan bijvoorbeeld niet goed in het aangeven van je grenzen.”

Ongezonde dynamieken

Onbewust zocht ze mannen uit die soortgelijke problemen hadden als zij. “Mannen die ook een laag zelfbeeld hadden, mannen die ook niet goed gehecht waren en die emotioneel afwezig waren.” En dat leidde tot ongezonde dynamieken. Zo had ze lang een relatie met iemand die ze in het boek De Muzikant noemt.

De relatie was toxisch, ze hadden heftige ruzies en haalden het beste maar ook het slechtste in elkaar naar boven. Toch bleven ze elkaar steeds weer opzoeken. “We hielden de ongezonde dynamiek samen in stand. Ook omdat we heel dol op elkaar waren – de relatie was heel moeilijk, maar er was wel degelijk liefde.”

Leuk leven

Wat ze met de kennis van nu graag anders had gedaan in de liefde? “Bijna alles. Ik heb vooral veel ongezonde relaties gehad waar ik veel eerder uit had moeten stappen. Ik zette vaak door, ten koste van mezelf. Als ik veilig gehecht zou zijn, zou ik vermoedelijk een heel ander leven hebben gehad. Wat trouwens niet wil zeggen dat ik niet alsnog een heel leuk leven heb gehad hoor, al met al.”

Om los te komen uit ongezonde liefdespatronen, is het allereerst zaak je bewust te worden van het feit dat je in die patronen zit, gelooft Mudder. “Het is een proces, maar daarmee begint het. Vanaf het moment dat je je problemen begrijpt, kan het heel snel beter gaan. Dan ga je bewust betere en gezondere keuzes maken.”

Grenzen aangeven

Zo ging het ook bij haar. Tegenwoordig kan ze beter haar grenzen aangeven en heeft ze niet meer zo de neiging te pleasen, zichzelf weg te cijferen en de ander te willen ‘redden’. Ze leerde in mentaal opzicht beter voor zichzelf te zorgen en heeft nu een veel positiever zelfbeeld. 

“Ik had graag eerder willen weten dat ik goed genoeg was, precies zoals ik ben. Want als je goed bent met jezelf, veranderen je relaties drastisch. Dan ben je in staat om te kiezen. Pas wanneer je een gezonde relatie met jezelf hebt, kun je een gezonde relatie met een ander hebben.”

Over hoe haar liefdesleven er nu uitziet, wil ze weinig kwijt. “Ik zeg altijd: ik ben ontzettend gelukkig in de liefde. Punt. Ik vind dat we af moeten van de vraag of je een relatie hebt, omdat onze status als vrouw of man te veel afhangt van dat feit.” 

Maatschappelijke druk

“Het hebben van een relatie is een statussymbool, en dat kan ervoor zorgen dat mensen ongezonde relaties aangaan of daarin blijven hangen. Ik heb lang geleefd volgens het credo: liever een slechte relatie dan geen relatie. Nu snap ik dat de maatschappelijke druk zo groot voor me was dat ik het idee van vrijgezel zijn niet kon verdragen.” 

Op dit moment heeft ze ‘geen traditionele relatie’, maar daar is ze helemaal oké mee. “Ik zit ontzettend goed in mijn vel, heb een enorm goede relatie met mezelf en de mensen om me heen. Dat is zeer gelukkig makend.”

‘Wat ik eerder had willen weten over de liefde’ van Marian Mudder verschijnt op 7 mei maar is nu al te reserveren.